English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 88972473
نمابر: ٨٨٩٧٢٤٧٣
آدرس دبیرخانه: تهران،خیابان انقلاب، خیابان قدس، نرسیده به بلوارکشاورز، پلاک ٣٧،طبقه٦،واحد جنوبی، انجمن ارزیابی محیط زیست ایران.
پست الکترونیکی: info.iraneia@yahoo.com
کد پستی: 1417763139
آمار بازدید
بهار و تابستان1389
شماره 1 ترویجی

 

سخن نخست

نشریه علمی- ترویجی محیط و توسعه به ناچار با مصوبه 18/12/1388 کمیسیون نشریات علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به «محیط زیست و توسعه» تغییر نام داد. از این رو با نام جدید، این شماره نخستین شماره نشریه محیط زیست و توسعه است. در حالی که این نشریه علمی- ترویجی که خوشبختانه با اقبال رو به تزاید فرهیختگان و حامیان محیط زیست رو به رو شده است، در سال سوم زندگی خود با شماره 4 است.

بهرحال آنچه که مسلم است محتوی علمی- ترویجی آن است که طبق معمول کوشش وافر شده است تا بتواند یک محمل آگاهی رسانی برای همه باشد.

همانگونه که ملاحظه می فرمایید مطالب پژوهشی، تحلیلی و ترویجی به صورت توأمان در این شماره در کنار هم چیده شده اند که از شاخص های پایداری، ارزیابی اجتماعی، مدل سازی و تحلیل های چند معیاری گرفته تا سیاست ها و قوانین موثر در برنامه ریزی را پوشش می دهند.

اما آنچه که در این شماره به آن پرداخته نشده است و جای آن واقعاً خالی است مسئله حاد آلودگی گرد و غبار، به ویژه ریزگردهاست که امان همه را بریده است. انجمن ارزیابی محیط زیست در سال 1388 اولین نهاد علمی کشور بود که هشدارهای اولیه را با تعریف یک پروژه به آگاهی همکاران رسانید.

اما به واسطه عللی چند، این پروژه و پروژه های مشابه سایر نهادهای دولتی و خصوصی هنوز ره به جایی نبرده اند. یکی از علل، علت یابی شده توسط این انجمن، خشک شدن تالاب های داخل کشور به ویژه تالاب هورالعظیم است. از این رو برنامه های هم اندیشی برای رفع این مشکل و پیدا کردن راه حل ها در دستور کار انجمن است که در مهر ماه اولین جلسه رسمی هم اندیشی قرار است در محل انجمن برگزار گردد و چاره کار پیدا شود. اما آنچه که مهم است تنها چاره یابی نیست بلکه اجرای راه چاره توسط دولتمردان به ویژه سازمان حفاظت محیط زیست است که امیدوارم در پناه یزدان این توفیق نصیب همگی رهروان بهبود محیط زیست کشور و مدیریت جدید و پیشرو سازمان حفاظت محیط زیست شود.

 

دکتر مجید مخدوم

مدیر مسئول

 

گذشتگان چندان نگاشتند که ما...، ولی ما باید چنان بکاریم، تا آیندگان ......

حمید فراهانی راد

 

هرچند تمایل بیشتری برای ارزیابی برنامه پنجم محیط‌زیست وجود دارد، اما به دلیل در دسترس نبودن متن تغییر یافته، چنانچه فرصتی بدست آید در شماره بعدی ارزیابی آن ارائه خواهد شد.

اما بعد. با روی کار آمدن مدیریت جدید در سازمان حفاظت محیط‌زیست، بویژه حضور آقای دکتر صدوق، امیدی در میان مجموعه محیط‌زیست شکل گرفت که شاید در سیر انحطاطی محیط‌زیست کشور، کندی یا چرخشی صورت گیرد. بدین معنی که از یک سو، تغییرات امکان پذیر کوتاه و میان مدت، تحقق یابند، و از سوی دیگر، زمینه‌های لازم برای تحولات اساسی فراهم شود. هرچند در این فاصله زمانی، انتظار رخدادی چشم‌گیر واقع‌بینانه نمی‌باشد، اما گفته‌ها و اقدامات مدیران، رویکرد و سمت‌گیری‌های آنها را ارائه می‌کند.

اگرچه موضوعات مختلفی در این فاصله مطرح شده لیکن دو موضوع بیش از همه مطرح هستند: مبادله پلنگ با ببر، و بازبینی برنامه پنجم محیط زیست و مقایسه آن با برنامه چهارم. درباره موضوع اول، نظرات متفاوت و متضادی مطرح شده است. عده‌ای، به‌ویژه مسئولان سازمان، بنابر دلایلی، از مبادله گونه‌ها و ادامه آن، دفاع می‌کنند. در مقابل، مخالفان با ارائه دلایل مختلف، آن را به چالش می‌گیرند.

اما در موضوع دوم، مدیریت جدید سازمان حفاظت محیط‌زیست، نسبت به برنامه پنجم تدوین شده توسط مدیریت قبلی، موضعی اصلاحی اتخاذ نمود و اقداماتی را نیز پیگیری کرده است. هر چند که نتیجه این اقدام در دست نیست تا بتوان مقایسه‌ای بعمل آورد. اما طرح این موضوع که برنامه پنجم اصلاح شده محیط‌زیست از برنامه چهارم، بهتر و قوی‌تر است، می‌تواند نویدبخش باشد. البته پذیرش این امر نیز مستلزم مقایسه نظام‌مند این دو برنامه می‌باشد که امید است برای شماره بعد چنین مجالی حاصل شود.

لیکن موضوعی که در این میان کمتر مورد توجه قرار گرفته است، نامتناسبی بین فرایندهای رو به آشفتگی محیط‌زیست کشور، اعم از خشکی و آبی، از یک طرف، و کم توانینهادهای اجتماعی، بویژه سازمان حفاظت محیط‌زیست، از طرف دیگر در مقابله با آنها است. البته ممکن است چنین پاسخ داده شود که در گفته‌های مسئوولان سازمان، به اشکال مختلف به این موضوع پرداخته شده است که قطعاً هم این چنین بوده است. اما نکته در این است که فضای گفتگوی محیط‌زیستی در چند ماه گذشته تحت تأثیر موضوع‌های ببر، پلنگ و شیر، پروژه‌های توسعه‌ای و برنامه پنجم بوده است. با توجه به این‌که تکرار و تأکید موضوعات، نشانه اهمیت آنها نزد گویندگان است و هم چنین حاکی از رویکرد گویندگان می‌باشد، لذا این استنتاج که از سوی مدیریت سازمان به کم تناسبی بین فرایندهای رو به آشفتگی محیط‌زیست کشور و کم توانایی نهادهای اجتماعی، به‌ویژه سازمان حفاظت محیط‌زیست در مقابله با آنها، کم توجهی شده، دور از واقع نمی‌باشد.

به هر صورت در فضای گفتگوی محیط‌زیستی اخیر، جای اندکی برای موضوع توانمندسازی، توان‌افزایی، ظرفیت‌سازی یا هر واژه مشابه دیگر، وجود داشته است. موضوعی که در برنامه چهارم محیط‌زیست به‌عنوان راهبرد اصلی مطرح بود و در خلال سالهای برنامه مورد غفلت و در صورت خوشبینانه، کم‌توجهی قرار گرفت. اما اهمیت این موضوع از چه جنبه‌ای است؟

یکی از توسعه‌گران قدیمی معتقد است که تهیه برنامه‌های توسعه (و حفاظت) کار چندان دشواری نمی‌باشد اما اجرای آن‌ها بسیار دشوار است. تجربه بیش از 50 سال تدوین و اجرای برنامه‌های توسعه کشور، تأییدی بر این موضوع است. ضعف اجرایی به‌نحوی شد که در برنامه سوم توسعه پس از انقلاب، توانمندسازی به‌عنوان رکن اساسی برنامه درآمد که شامل کلیه دستگاه‌ها شد. هر دستگاهی موظف به تدوین برنامه تحول اداری در سطوح فردی و سازمانی و سیستمی خود شد. اگر چه کلیه دستگاه‌ها مشمول این موضوع می‌شدند اما برای سازمان حفاظت محیط‌زیست که طی بیش از 10 سال، بین دهه‌های 1360 و 1370، دچار روندی تقلیلی در امکانات سازمانی و کارشناسی شده بود، چنین برنامه‌ای می‌توانست فرصتی بس گرانبها باشد. متأسفانه بهره‌مندی از این فرصت، به تعدادی مجوز استخدام بیشتر و از این دست محدود شد. این در حالی بود که اثرات سوء «توسعه» توان محیطی را به تحلیل می‌برد. فرصت دوم نیز در برنامه چهارم محیط‌زیست فراهم شد که به حاق بی‌توجهی سپرده شد.

بدین‌ترتیب، علی‌رغم این‌که اقدامات چندان موثری برای برقراری تناسب بین فرایندهای اکولوژیکی کشور و توانمندی‌های نهادهای اجتماعی از گذشتگان به مدیریت کنونی سازمان نرسیده است، اما اگر مدیریت کنونی خواهان انجام کاشتیهستند که آیندگان نیز بهره‌مند شوند، می‌بایست راهی را از سرگیرند که در برنامه سوم جدی گرفته نشد و در برنامه چهارم کنار گزارده شد و آن در توان‌افزایی کارشناسی، سازمانی و سیستمی یا محیطی می‌باشد.

اکنون دو دهه تجربه گسترده در زمینه توسعه توانمندی در میان کشورهای مختلف وجود دارد که به‌سهولت قابل بهره‌برداری می باشند. اما بهره‌مندی عملی مستلزم رعایت مواردی از جمله موضوعات زیر است:

  • توان افزایی فردی، سازمانی و سیستمی پس از بررسی و پذیرش، رکن راهبردی و برنامه مدیریت سازمان و ادارت کل قرار گیرد؛
  • مشارکت داخلی و بیرونی برای تدوین برنامه اجرایی توانمندسازی فراهم شود؛
  • زمان لازم برای تحقق توانمندسازی به‌ویژه در ابعاد سازمانی و سیستمی بیش از چهار سال خواهد بود؛
  • ... ؛
  • توانمند سازی، فضای گفتگوی محیط‌زیستی کشور را برای چند سالی تحت تأثیر قرار دهد.

از این راه است که تناسب بین نهادهای اجتماعی و فرایندهای اکولوژیکی برقرار می‌شود و مدیریت کنونی سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌تواند آن‌گونه بکارد که آیندگان نیز به نیکی از آنها یاد کنند.

 

صفحه نخست

 

تحلیل چند معیاره، روشی مناسب برای منظور کردن ارزش خدمات اکوسیستمی در فرایند ارزیابی محیط زیست / نغمه مبرقعی

 

بررسي مدل‌هاي اقتصاد اكولوژيكي در حفاظت تنوع‌زيستي / طوبي عابدي

 

توسعه فضای سبز شهری بر مبنای اصول آمایش سرزمین  / واحد کیانی ، محمّدرضا خلیل نژاد

 

ارزیابی اجتماعی(SA)به منظور افزايش توانمندی اهالی در اسکان مجدد «پروژه سد گابریک» /  مهناز میرنوروزی ، حمید فراهانی راد ، رضا خليلي

 

نقش روگذر و زیرگذر در جبران آثار منفی تکه‌تکه شدن زیستگاه‌ها مطالعه موردی: پلنگ پارک ملی گلستان / بهناز عرفانیان ، سیدحامد میرکریمی ، عبدالرسول سلمان ماهینی ، حمیدرضا رضایی

 

کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)در ارزیابی توان اکولوژیک برای توسعه روستایی- شهری (مطالعه موردی: منطقه صیدون استان خوزستان) / مهناز کاشی‌ساز ، مسعود منوری ، مهران افخمی ، عبدالرضا کرباسی

 

بررسي گزارش‌هاي شاخص‌هاي پايداري و عملكرد محيط زيست در سالهای 2005، 2006 و 2008و جايگاه ايران / احد ستوده ، فرزام پوراصغر سنگاچين

 

مقايسه تحليلي ابزارهاي اقتصادي براي حفاظت از محيط‌زيست و پيشنهادهایي براي عملياتي كردن آنها در برنامه‌هاي توسعه كشور / فرزام پوراصغر سنگاچين

 

اکولوژي سيماي سرزمين در برابر مطالعات محيطي يا اکولوژي سرزمين J. Int. Environmental Application & Science, Vol. 3(3): 147- 160 (2008) /  مجيد مخدوم، ترجمه: حلیمه توحیدی

 

Abstracts

 

اخبار