English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 88972473
نمابر: ٨٨٩٧٢٤٧٣
آدرس دبیرخانه: تهران،خیابان انقلاب، خیابان قدس، نرسیده به بلوارکشاورز، پلاک ٣٧،طبقه٦،واحد جنوبی، انجمن ارزیابی محیط زیست ایران.
پست الکترونیکی: info.iraneia@yahoo.com
کد پستی: 1417763139
آمار بازدید
ترویجی 7

نشریه محيط‌ زیست و توسعه

  Environment and Development Journal

سال 4، شماره 7، بهار و تابستان 1392

 

به نام خدا

 

سخن سردبیر

انسان جزء لاینفک محیط‌زیست است و عدم توجه به نیازهای او در هر گونه برنامه‌ریزی و مدیریت محیط‌زیست می‌تواند این اقدام‌ها را با شکست روبرو سازد. انسان با فرهنگ خود که در یک تعریف امتزاجی از نیازهای مادی و معنوی و رابطه آن با طبیعت اطراف است شناخته می‌شود و فرهنگ نیز مؤلفه‌های خود را دارد. برخی از مؤلفه‌‌های فرهنگی که در گذر زمان نهادینه شده‌اند به دلیل فوریت‌های زمانی و مکانی و برخی نیز متأثر از فضای تاریخی و روابط میان همسایگان و نظایر آن به وجود آمده‌اند. از این رو، عدم آگاهی از بعضی ویژگی‌های محیط‌زیست و توان پایین مالی می‌تواند به‌عنوان دو مؤلفه فرهنگی مطرح شود که طرز برخورد مردم را با محیط اطراف شکل می‌دهد.

اگر این مفاهیم را بپذیریم، در این صورت افزایش آگاهی در خصوص محیط‌زیست به ویژه در میان مردم و کارشناسان و تصمیم‌گیران و نیز رفع هم زمان فقر مالی استفاده‌کنندگان از محیط‌زیست می‌تواند دو راهکار مهم در کاهش مشکلات محیط‌زیستی باشد. امروزه رهیافت‌های مدیریتی دو سویه مرکب از روش بالا به پایین و روش پایین به بالا برای حل معضلات محیط‌زیستی مطرح می‌شود. به نظر می‌رسد در ضرورت اتخاذ این رهیافت توافق آرای زیادی میان متخصصان وجود دارد. موضوع باقی‌مانده این است که باید بدانیم در هنگام اتخاذ این رهیافت، همه آنچه که سطوح مختلف ذی‌نفعان استفاده کننده از سرزمین تاکنون انجام داده اند درست نبوده و بخشی از آن به دلیل ناآگاهی و بخشی به دلیل فقر صورت گرفته است. برای نمونه باید بدانیم بعضی شهرها و روستاها و زمین‌های کشاورزی و مراتع و استخرهای آبزی‌پروری و حتی مناطق حفاظتی ما در مکان مناسب واقع نشده‌اند و بنا به ضرورت تاریخی که شاید اکنون دیگر اعتباری نداشته باشد شکل گرفته‌اند. باید بدانیم که برخی رفتارهای استفاده از سرزمین به دلیل مشکلات مالی و رقابت‌های نادرست میان گروه‌های مردم رخ داده است. همچنین، باید بدانیم که دفاع از برخی انواع توسعه در بعضی از مکان‌ها توسط متخصصان مربوط براساس نگاه یکپارچه و فرابخشی صورت نگرفته است. باید بدانیم که برخی تغییرات محیط‌زیست به دلیل شتابزدگی در رفع نیازهای فوری و برای کاهش دادن فقر مردم در زمان بسیار کوتاه انجام شده است. از این‌رو، ضمن احترام به آرای همه ذی‌نفعان استفاده‌کننده از سرزمین و اتخاذ رهیافت دو سویه یاد شده باید آماده اصلاح بعضی رفتارها، نگرش‌ها و برخوردها و فعالیت‌ها در خصوص محیط‌زیست باشیم و برای آن فعالیت‌های ترویجی ترتیب دهیم. ترویج نیاز به صبر، تلاش و فرابخشی نگری و ارجح شمردن نیازهای میهن عزیز به نیازهای شخصی و گروهی و بخشی دارد و علاوه بر آن باید دانست که تأثیر این فرایند در میان مدت و دراز مدت دیده خواهد شد. از این رو، باید تمرین اولویت دادن سودهای میان مدت و دراز مدت به سودهای سریع و کوتاه مدت نیز در این برنامه گنجانده شود.

 

به امید ایرانی آبادتر و محیط زیستی سالم تر

 

عبدالرسول سلمان ماهینی

 

 

 

 

 

عضویت انجمن ارزیابی محیط‌زیست ایران در انجمن جهانی ارزیابی اثرات

به اطلاع اعضای محترم انجمن می‌رساند، انجمن جهانی ارزیابی اثرات (IAIA)با عضویت انجمن ارزیابی محیط‌زیست ایران در این نهاد موافقت نمود. لازم به ذکر است انجمن جهانی ارزیابی اثرات در سال 1980 در امریکا تأسیس شد و هم اکنون دارای بیش از 1600 عضو از 120 کشور جهان است. این نهاد دارای دو شعبه در واشنگتن و ایرلند می‌باشد و تا کنون تنها 13 انجمن مرتبط از کشورهای آلمان، کامرون، غنا، ایتالیا، کره، موزامبیک، نیوزلند، کانادا، اسپانیا، افریقای‌جنوبی، زامبیا، پرتقال و نیجریه به عضویت این نهاد نایل گردیده‌اند. با توجه به اینکه تنها انجمن آسیایی عضو این نهاد از کشور کره است، انجمن ارزیابی محیط‌زیست ایران به‌عنوان اولین انجمن از منطقه خاورمیانه، دومین انجمن آسیایی و چهاردهمین کشور جهان است که به عضویت این انجمن جهانی نایل آمده است.

امید است تحقق این عضویت موجبات تعامل هر چه بیشتر انجمن با نهادهای بین‌المللی و غنای روز افزون دستاوردهای انجمن ارزیابی محیط‌زیست ایران را فراهم گرداند.

اعضای محترم انجمن می‌توانند برای آشنایی هر چه بیشتر با انجمن جهانی ارزیابی اثرات به تارنمای این انجمن به آدرس www.iaia.orgمراجعه فرمایند.

 

آغاز فاز دوم پروژه مدیریت تالاب انزلی

 

 

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به آغاز فاز دوم پروژه مدیریت تالاب انزلی برای مدت پنج سال با همکاری آژانس بین‌المللی ژاپن، گفت: از تجربیات این پروژه برنامه مدیریتی برای سایر تالاب‌های کشور تدوین می‌شود.

نشست فاز دوم پروژه مدیریت اکولوژیکی تالاب انزلی با حضور معاون محیط طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست، تیم ژاپنی جایکا و نمایندگانی از وزارت نیرو و وزارت کشور، ‌اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان گیلان به منظور ارزیابی و رفع معایب فاز اول پروژه و همچنین برنامه‌ریزی برای شروع فاز دوم پروژه در سالن اجتماعات معاونت محیط‌طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست برگزار شد.

به گفته معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌زیست خوشبختانه در شرایط فعلی هم دولت و هم مجلس شورای اسلامی ایران توجه ویژه‌ای به تالاب‌ها دارند و مجلس در حال تصویب قانونی خاص برای مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از تالاب‌ها است.

کیخا با بیان اینکه دولت جدید نیز در اولین جلسه خود با توجه ویژه به دریاچه ارومیه این مسئله را در اولویت کار خود قرار داده است از اجرای فاز اول مدیریت تالاب انزلی اعلام رضایت کرد.

وی اظهار امیدواری کرد، در فاز دوم علاوه بر یافتن راه حل مناسب برای رفع مشکلات تالاب انزلی به‌عنوان یکی از مهمترین تالاب‌های کشور بتوانیم نسخه‌ای برای سایر تالاب‌ها بنویسیم و دستگاه‌های اجرایی را در مسیر درستی هدایت کنیم و حتی تجربیات این پروژه مورد استفاده سایر کشورها قرار گیرد.

به گفته کیخا رویکردهای جدید دولت و ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید ویژه بر همکاری‌های بین‌المللی دارند و قطعاً

در این فاز شرایط همکاری بهتری وجود خواهد داشت.

گفتنی است، فاز دوم پروژه مدیریت تالاب انزلی از سال 2014 میلادی برای مدت پنج سال با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست و جایکا آغاز خواهد شد.

منبع:سبزپرس- گروه محیط طبیعی

 

طرح مقابله با ريزگرد براي داخل كشور تهيه شده است

رييس اداره امور حفاظت خاك سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور گفت: طرح مقابله با ريزگرد با منشاء داخلي تهيه و آماده شده است.

حقاني به اجراي طرح‌هاي مختلف براي حفاظت از خاك در كشور اشاره كرد و گفت: ايجاد بادشكن‌هاي فيزيكي و غيرفيزيكي، مديريت هرزآب‌ها و مالچ‌پاشي از جمله طرح‌هاي اين مديريت است.

 

وي گفت: امسال بيش از 30 ميليارد ريال براي اجراي اين طرح‌ها پيش‌بيني شده است كه از ميزان تحصيص آن اطلاعي در دست نيست.

رئیس اداره امور حفاظت از خاك سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور گفت: مالچ‌پاشي به دليل هزينه بالا امسال در دست اقدام نيست اما مراكز تحقيقاتي در صدد ارائه مواد جديدي به عنوان جايگزين مالچ هستند.

وي گفت: مالچ ارگانيك و نانو از جمله اين مواد است كه در مراكز تحقيقاتي در دست مطالعه و پژوهش است.

منبع: سبزپرس – گروه منابع طبیعی

 

انقراض ماهیان دریای خزر

http://irenvironment.com/pooyasoftpublisher/Storage/Images/20131007003106cb-107231244731732713829143524945125234111114.jpg
هوشنگ ضیائی به ایسنا گفت: بر اثر نابودی جنگل‌های خزری و فرسایش خاک بسیاری از رودخانه‌هایی که در گذشته محل تخم‌ریزی ماهی‌ها بودند خشک یا گل‌آلود شدند که بر اثر آن سالانه میلیون‌ها ماهی‌ها ازبین رفت. وی ادامه داد: متأسفانه اکنون مشاهده می‌کنیم به دلیل نابودی جنگل‌ها خاکی که برای تولید هر سانتیمتر از آن 600 تا 700 میلیون سال زمان احتیاج دارد به راحتی شسته شده و جای آن را سنگ می‌گیرد، ‌از سویی در مناطق شمالی کشور وقوع سیل افزایش یافته و خسارات بسیاری را به وجود آورده است. این استاد دانشگاه گفت: اکنون بسیاری از شرکت‌های بزرگ از جنگل‌های شمالی بهره‌برداری کرده و غنای گیاهی و جانوری را از بین برده‌اند. در حالی که جنگل‌های شمال باقی‌مانده جنگل‌های تاریخی هیرکانی بوده و بسیاری از گونه‌های نادر گیاهی جهان را در خود جای داده‌اند.

وی ادامه داد: بی توجهی به جنگل‌های شمال و تنوع گیاهی منحصر فردش در حالیست که اگر ساعت‌ها بر فراز جنگل‌های روسیه و یا امریکا که به شدت محافظت می‌شوند پرواز کنید تنها گونه‌های محدودی مانند صنوبر و کاج مشاهده خواهید کرد.

منبع:سایت خبری محیط زیست ایران (IENA)- مهر 92

 

به نقل از National Geographicسپتانبر 2013

همچنانکه زمین ما گرم تر می شود، اکنون 136 شهر ساحلی در معرض خطر بالا آمدن سطح آب دریا هستند. این فاجعه خطری برای 40 میلیون جمعیت این شهرها به همراه 3000 میلیارد دلار خسارت است.

پیش بینی مدل های ناسا (که 4 روز پیش از طوفان 2012 ساندی در نیویورک آن را پیش بینی کرده بود) نشانگر آن است که تا سال 2100، سطح دریاها تا یک متر و یا بیشتر بالا می رود.

بالا رفتن سطح آب دریاها دو دلیل اساسی دارد، آب شدن یخ ها و گرم شدن اقیانوس ها. گرم شدن اقیانوس ها باعث انبساط دمایی و اضافه شدن حجم آب ها می شود که یک سوم بالا رفتن سطح آب دریاها به خاطر این دلیل است.

 

به نقل از National Geographicآوریل 2013

درخت ماهاگونی که آن را جواهرتاج آمازون می‌نامند، شاید تا 30 سال دیگر اثری از آن در جنگل‌های آمریکای مرکزی و جنوبی باقی نماند. مافیای قاچاق چوب که از آمریکای جنوبی تا آمریکای شمالی سفره گسترده است، عامل اصلی نابودی یکی از کمیاب‌ترین و با کیفیت‌ترین چوب جهان است. بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که یک گرده بینه ماهاگونی برای اره موتورچی 170 دلار به ارمغان می‌آورد. برای آن که به ماهیت ایم مافیا پی برید می‌توانید تفاوت در درآمدها از گرده بینه تا وارد کننده چوب در ایالات متحده آمریکا را به شرح زیر مشاهده نمایید:

-      گرده بینه بر 170$ (دستمزد برای یک گرده بینه بر)

-      سرکارگر      370$

-      تاجر چوب    14800$

-      کارخانه دار   2950$

-      صادرکننده    4260$

-      وارد کننده    8750$

به سودی که واردکننده آمریکایی می‌برد توجه فرمایید. یعنی 4490$

 

به نقل از National Geographicآوریل 2013

طبق آخرین بررسی‌‌های به عمل آمده تعداد گونه‌های روی کره زمین 7/8 میلیون گونه (+یک میلیون) برآورد می‌شود که از این تعداد تا کنون 7/1 میلیون گونه شناسایی شده‌اند. اکثر مهره‌داران تا کنون شناسایی شده ولی بسیاری از بی‌مهره‌گان به ویژه حشرات را نسل‌های آتی باید کشف کنند.

مروری به ارقام زیر نشان‌دهنده وضعیت گونه‌ها در جهان ماست:

 

راسته

تعداد گونه برآورد شده

درصد شناخته شده

پستانداران

پرندگان

خزندگان

دوزیستان

ماهیان

سخت پوستان

نرم تنان

حشرات

5600

10500

12000

15000

45000

150000

200000

5000000

98

96

80

45

72

31

43

20

 

 

به نقل از National Geographicسپتامبر 2013

ما به شنیدن خبرهای ناگوار که در یک آن زندگی‌مان را بهم می‌ریزد عادت کرده‌ایم. مثل زلزله، آتش‌سوزی یا انفجار. اما یک بلا دارد به کندی گریبان مان را می‌گیرد که در طول قرون، دهه‌ها و سال‌ها اندازه‌گیری می‌شد. اما اکنون به واسطه وابستگی‌مان به سوخت فسیلی که زنجیره‌وار هواسپهر و اقیانوس‌ها را گرم کرد و یحچال‌ها و یخ‌های قاره‌ای را ذوب نمود و در پایان رفتن سطح آب دریاها را در پیامد دارد به طور روزآمد اندازه‌گیری می‌شود. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که تا سال 2070، 150 میلیون نفر که در کنار دریاها زندگی می‌کنند، بی‌خانمان خواهند شد.

به نقل از National Geographicجولای 2013

یک انسان و یک دانه برنج در نگاه اول به نظر نمی‌رسد که پسرعمو- دختر عمو باشند. اما ما در یک چهارم ژن‌هایمان با آن دانه کوچک سهیم هستیم. ژنی که ما با برنج، کرگدن و مرجان‌ها سهیم هستیم بیانگر ارثیه مشترک ماست. تمام جانوران، گیاهان و قارچ ها یک سلف مشترک دارند که 6/1 میلیارد سال قبل می‌زیست. حتی مایه خمیر نیز چیزی برای گفتن درباره ما دارد. البته ما شبیه مایه خمیر نیستیم ولی ژن‌های مشترکی داریم که ممکن است آنها را در شیوه‌های متفاوت به کار گیریم. همان طوری که ممکن است با یک قره‌نی آهنگ موازات را بنوازیم و یا یک آهنگ سنتی ایرانی را.

برای روشن‌تر شدن رابطه منشاء مشترک ما و ژن‌هایمان به درصدهای مشترک زیر توجه کنید:

انسان            100 درصد

                           یعنی ما در 90 درصد ژن هایمان با شمپانزه مشترکیم

شمپانزه         90 درصد

موش                                    88 درصد

سگ و اسب                            84 درصد

ماهی راه راه (Danio rerio)        73 درصد

پلاتیپوس (آبزی استرالیایی)           69 درصد

مرغ                                      65 درصد

ستاره دریایی آنمون                    54 درصد

مگس میوه                              47 درصد

زنبور عسل                              44 درصد

کرم گرد                                 38 درصد

انگور شراب                             24 درصد

مایه خمیر                               18 درصد

 

 

 

 

 

 

 

 

معرفــی کتاب


تازه‌های کتاب

کتاب قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای محیط‌زیست انسانی با تلاش معاونت محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست منتشر شد.

کتاب مذکور بالغ بر ۳۳۵صفحه و در پنج فصل تنظیم شده است. در فصل اول به کلیات قوانین و مقررات مرتبط با محیط‌زیست انسانی پرداخته شده و در فصل دوم ضوابط و معیارهای استقرار صنایع و ارزیابی اثرات محیط‌زیستی، فصل سوم قوانین، مصوبات و استانداردهای محیط‌زیستی مرتبط با آلودگی هوا، فصل چهارم، قوانین مقررات و دستورالعمل‌های مرتبط با آلوگی آب و خاک و فصل پنجم قوانین و مقررات بین‌المللی مرتبط با معاونت محیط‌زیست انسانی آورده شده است.

 

راهنمای سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست برای پیمانکاران

دکتر سید علی جوزی

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

مهندس فاطمه کاظمی مقدم

کارشناس ارشد حقوق محیط‌زیست

مهندس محمد امین رمزی فرد

کارشناس HSEشرکت کالای نفت تهران

 

در بیانیه پایانی اجلاس توسعه و محیط زیست موسوم به اجلاس زمین که در سال 1992 در شهر ریودوژانیرو برزیل برگزار گردید و نیز اجلاس اخیر ریو + 20،انسان به عنوان محوراصلی توسعه پایدار معرفی شده است، از این‌رو امکان‌سنجی، برنامه‌ریزی و اجرای هر طرح توسعه حتی با دارا بودن مزیت‌های اقتصادی در صورتی‌که در تعارض با اصول بهداشتی، ایمنی و محیط‌زیستی باشد، قابل توصیه نیست.

با توجه به ارتباط تنگاتنگ سه موضوع یادشده، بهره‌گیری توأمان از مزیت‌های هر یک از الزاماتفوق، سبب کاهش هزینه‌ها و صرفه‌جویی در زمان حصول به نتایج قابل انتظار در پروژه‌ها می‌گردد. امروزه سه مبحث بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست در قالب یک سامانه تعریف شده و بالاخص در دهه اخير توجه به تهيه، تدوين و اجراي سامانه بهداشت، ایمنی و محيط‌زيست توسط سازمان‌ها رو به افزايش بوده است؛ استقرار و الزام به این سامانه امروزه در بسیاری از زمینه‌های تخصصی از جمله ضروریات در هنگام عقد قراردادها و یا اخذ رتبه‌ها و مجوزهای فعالیت به شمار می‌رود.

با توجه به روند رو به رشد واگذاری فعالیت‌های سازمان‌های دولتی به بخش خصوصی در کشور در راستای اجرایی نمودن اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و استفاده از اشخاص حقوقی و حقیقی واجد صلاحیت جهت انجام امور محوله، به ناچار بخش عمده‌ای از مسئولیت‌ها و مخاطراتی که پیش‌تر متوجه سامانه‌های دولتی بوده به پیمانکاران و یا مشاورین طرف قرارداد منتقل شده است. با این توصیف، پیمانکاران و یا مشاورین می‌باید جهت انجام وظایف محوله به روش‌های ایمن و سالم کاملاً آشنا باشند تا علاوه بر آموزش‌های لازم جهت ارتقای دانش کارکنان خود از الگوهای عملی و کاربردی در راستای انجام کار بدون حادثه استفاده نمایند.

امروزه فصل جدیدی از روابط فی مابین کارفرما و پیمانکاران گشوده شده است. در این کتاب سعی گردیده تا حد امکان روابط این دو در مراحل مختلف اجرای یک قرارداد از مرحله امکان‌سنجی و طراحی تا مرحله راه‌اندازی و نگهداری تشریح گردد و وظایف و تعهدات پیمانکاران یا مشاورین از یکسو و کارفرمایان از سوی دیگر در قبال سامانه بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE)مشخص گردد.

نکات اشاره شده هر چند تا اندازه‌ای ضرورت استقرار این سامانه را روشن می‌سازد، لیکن اجرای موفق این سامانه در گرو تعهد و باور سازمانی است؛ سازمان می‌‌بايد نسبت به ايجاد و تداوم فرهنگي كه حامي سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست می‏باشد حساس و برای تداوم و پایداری آن تلاش نماید.

خوشبختانه در سال‌های اخیر توجه به این مهم درکشور عزیزمان ایران نیز از روند روبه رشدی برخوردار بوده است. برگزاری همایش‌ها و نشست‌های تخصصی، نگارش مقالات، کتب و از همه مهمتر اعتلای دانش مدیران ارشد کشور در ضرورت پرداختن بدین موضوعات بارقه‌هایی از امید ایجاد کرده است.

این کتاب در قالب پنج فصل تنظیم شده است: در فصل اول به بیان تعاریف و مفاهیم متواتر در این حوزه پرداخته شده است، در فصل دوم با عنوان درآمدی بر قوانین و مقررات بهداشت حرفه‌ای، ایمنی صنعتی و محیط‌زیست در ایران ضمن بر شمردن مهمترین قوانین و مقررات مرتبط و رایج در کشور به تطور زمانی شکل‌گیری این قوانین نیز اشاره شده است. فصل سوم به آشنایی اجمالی با سامانه بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE)توجه دارد و در فصول چهارم و پنجم کتاب به ترتیب به آشنایی با انواع نظام‌های پیمانکاری در ایران و تشریح الزامات مدیریت HSEپیمانکاران تاکید شده است.

مطالعة این کتاب به علاقه مندان مباحث بهداشت، ایمنی و محیط زیست ((HSEو دانشجویان رشته‌های: مدیریت (اجرایی، بازرگانی، صنعتی، دولتی و بیمه)، محیط‌زیست، بهداشت حرفه‌ای و حقوق در مقاطع مختلف پیشنهاد می‏گردد.


 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقالات علمي

مدل سازي توزیع پیشین پوشش گیاهی در منطقه لاکلان مرکزی استرالیا                                            5

الهام صدیقی، عبدالرسول سلمان‌ماهینی، محمدرضا کاوسی، منوچهر بابانژاد

 

حسابداری محیط‌زیستی، رویکردی برای ادغام ملاحظات محیط‌زیستی در سیاست‌های کلان اقتصادی کشور                       17

 

فرزام پوراصغر سنگاچین، امیر هدایتی آقمشهدی، سمانه زاهدی

 

ارزيابي ريسک محيط‌زيستي خطوط لوله انتقال فرآورده به‌ روش سامانه شاخص‌گذاری (مطالعه موردی: خط لوله انتقال فرآورده بندرعباس- سیرجان)         23

سید علی جوزی، مهندس نرگس قارون

 

کاربرد روش دلفی در اولویت‌بندی معیارهای انتخاب عرصه‌های مناسب توسعه جنگل‌های مانگرو (مطالعه نمونه:جنگل‌های حرا)                        37

هستی آندون پطروسیانس، افشین دانه کار، سهراب اشرفی، جهانگیر فقهی

 

برنامه‌‌ريزي محيط‌زيست: ‌رويکردي معرفت‌شناختي                                                                               49

سيد‌محمود هاشمي‌، مرتضي ديناروندي

 

ارزیابی توان بوم شناختی محدوده‌های مناسب کشاورزی و مرتعداری دراستان زنجان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی                           57

رقیه پرچیانلو، فریبا عسگری، محسن کلانتری، بهروز عسگری

 

بررسي جایگاه آگاهي محيط‌زیستی در نظام آموزشی مدارس شهرستان كهگيلويه                     65

احمد بهره بر، بهروز بهروزی راد، مصطفي بهره بر، سيدمهدي اميني نسب

 

بررسی جایگاه ایران در توسعه پایدار محیط‌زیست                                                                                73

مکرم روان‌بخش سنگجویی

 

ارزيابي توان تفرجي جنگل‌هاي زرين‌آباد نکا بر اساس مدل اکولوژیکی تفرج در ايران          83

سعيده اسکندري

 

اخبار                                                                                                                                                                     93

 

معرفی کتاب                                                                                                                                                        97

 

فرم اشتراک                                                                                                                                                      100

 

چکیده انگلیسی                                                                                                                                                101